شیرین نشاط

محوریت اصلی آثار شیرین نشاط (متولد 1336) را زنان و مسائل مربوط به جنسیت شکل می‌دهد و مایه‌هایی از مذهب، سیاست و دغدغه‌ی هویت نیز در کار او به چشم می‌خورد. آثار نشاط ریشه در زندگی بومی و جامعه‌ی ایران دارد و کارهای فراوانی پیرامون موقعیت زنان ایرانی خلق کرده است.  

یکی از مشخصه‌های کار نشاط، نقوش و نوشته‌هایی به خط فارسی است که بر روی چهره، دست‌ها و پاهای خود و افرادی که از آن‌ها عکاسی کرده، نقش می‌زند. او برای خلق آثار خود از سلف- پرتره بهره‌ی زیادی می‌گیرد و از عناصری مثل اسلحه، شمشیر و زنان پوشیده با چشمان سرمه‌کشیده در آثارش استفاده‌ای نمادین می‌کند.  آثار او طی بیش از سه‌دهه‌ فعالیت، در زمینه‌ی فرم و محتوا تکامل یافته است. او از عکاسی به ویدئوآرت و چیدمان تغییر مسیر داد و بعد به کارگردانی فیلم سینمایی رسید.
همچنین از تمرکز صرف بر زنان و مسائل بومی ایران رها شد، به فرهنگ‌های دیگر مثل مصر، مراکش، آذربایجان و حتی آمریکا پرداخت و به مسأله‌ی سیاست‌های ناعادلانه، فقر، سیستم بهداشتی و تبعیض نژادی مهاجران در آمریکا توجه کرد. $$quote$$

 

شیرین نشاط در سال 1354 به آمریکا مهاجرت کرد و در دانشگاه برکلی کالیفرنیا در رشته‌ی هنرهای زیبا تحصیل کرد. در سال 1361 مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته‌ی هنرهای زیبا از این دانشگاه دریافت کرد. او در این سال‌ها مدیر مؤسسه‌ی استورفرانت فور آرت اند آرشیتکت در نیویورک بود.  در سال‌های پایانی دهه‌ی شصت بعد از سال‌ها به ایران سفر کرد. این سفر تأثیر زیادی بر زندگی او گذاشت و با مشاهده‌ی تغییر وضعیت اجتماعی ایران، تصمیم گرفت دریافت شخصی خود از مسائل سیاسی و اجتماعی را با تمرکز بر زنان در آثارش نمایش دهد. او از سال 1372 پروژه ‌عکس‌های «زنان الله» را آغاز کرد. این مجموعه‌عکس سیاه‌وسفید که خود نشاط سوژه‌ی اصلی آن بود، باعث شهرت او شد.  

نشاط اولین نمایشگاه انفرادی خود را که «پرده‌برداری» نام داشت در سال 1372 در گالری فرانکلین فرنیس نیویورک برپا کرد. بعد از آن آثارش در چندین نمایشگاه گروهی به نمایش درآمد. در سال 1374 فلوشیپ عکاسی مید- آتلانتیک را به دست آورد. در همان سال در چهارمین بینال استانبول و همچنین بینال ونیز ایتالیا شرکت کرد. در سال 1375 فلوشیپ عکاسی را از بنیاد هنر نیویورک دریافت کرد و نمایشگاه انفرادی «زنان الله» را در مرکز هنری فرایبورگ برپا کرد. 
نشاط در کنار عکاسی به ساخت ویدئوآرت و چیدمان ویدئویی روی آورد. در سه‌گانه‌ی چیدمان ویدئویی خود، «عصیانگر»، «جذبه» و «اشتیاق» از نقد سیاسی فاصله گرفت و در آن‌ها نگاهی فلسفی و شاعرانه نسبت به جنسیت داشت. ویدوئوهای بعدی او هم روایت‌های مشابهی با این آثار داشتند. او در سال 1378 برای چیدمان ویدئویی «جذبه» برنده‌ی جایزه‌ی شیر طلایی از چهل‌وهشتمین جشنواره‌ی ونیز شد.
طی دهه‌ی هفتاد و هشتاد آثار نشاط در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی، گالری‌ها، موزه‌ها و آرت‌فرهای بسیاری در سراسر جهان ارائه شد و جوایز متعددی را به دست آورد که از بین آن‌ها می‌توان به جایزه‌ی اول بینال گوانگجو در سال 1379 اشاره کرد. 

نشاط در سال 1388 برای کارگردانی فیلم «زنان بدون مردان»، نخستین فیلم بلند داستانی‌اش، تندیس شیر نقره‌ای جشنواره‌ی فیلم ونیز و جایزه‌ی سینما فور پیس هسیشر را به دست آورد. او در سال 1392 عضو هیئت داوران شصت‌وسومین فستیوال بین‌المللی فیلم برلین شد. همچنین فیلم بلند «در جست‌وجوی ام‌کلثوم» به کارگردانی نشاط و تهیه‌کنندگی شجاع آذری در سال 1396 در هفتادوچهارمین جشنواره‌ی فیلم ونیز و پس از آن در بخش سینمای معاصر جهان در جشنواره‌ی فیلم تورنتو 2017 به نمایش درآمد.

در طول دهه‌ی نود آثار شیرین نشاط در بسیاری از موزه‌های معتبر جهان ارائه شد و او در بینال‌ها و آرت‌فرهای فراوانی حضور داشت. نشاط در سال‌های 1398 و 1399 پروژه‌ی جدید خود با نام «سرزمین رویاها» را در گالری‌های مختلف جهان از جمله گالری گودمن لندن به نمایش گذاشت. این مجموعه شامل تعدادی عکس پرتره از مهاجران آمریکا و دو ویدئوآرت بود. یکی از این ویدئوها که به فیلم بلند داستانی با نام «سرزمین رویاها» تبدیل شد، داستان دانشجوی ایرانی به نام سیمین را روایت می‌کرد که به آمریکا سفر کرده و از مهاجران آمریکا عکاسی می‌کند. سیمین از سوژه‌های عکاسی خود می‌خواهد درباره‌ی آرزوهایشان صحبت کنند. این مجموعه از آثار نشاط توسط گالری گودمن در آرت‌فر فریز نیویورک و همینطور فوتو لندن 2020 ارائه شد. فیلم بلند «سرزمین رویاها» به کارگردانی شیرین نشاط و شجاع آذری در فستیوال فیلم ونیز 2021 به نمایش درآمد. نشاط در سال 2021 جایزه‌ی استاد عکاسی آرت‌فر فوتو لندن را به دست آورد. این جایزه سالانه به یک عکاس برجسته‌ی معاصر به پاس دستاوردهای هنری‌اش اهدا می‌شود.